จุลสาร มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ ABAC Newsletter
เดือนกรกฎาคม - สิงหาคม 2542 B a c k
ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับ SPSS for Windows เพื่อการวิจัย

อาจารย์กัมปี เที่ยงตรงจิตต์
อาจารย์ประจำศูนย์วิจัยธุรกิจ
สถาบันวิจัย มหาวิทยาลัยอัสสัมชัญ

การวิเคราะห์ข้อมูลเป็นขั้นตอนหนึ่ง ที่มีความสำคัญใน กระบวนการวิจัย ซึ่งต้องอาศัยความระมัดระวัง ในการดำเนินการ อย่างรอบคอบ รวมถึงเทคนิคหรือวิธีวิเคราะห์ หากมีการเลือกใช้ เครื่องมือทางสถิติและโปรแกรม ทางคอมพิวเตอร์ที่ไม่เหมาะสม จะส่ง ผลต่อความน่าเชื่อถือ ของค่าสถิติที่ได้ จากการประมวลผล ตลอดจน คุณภาพของงานวิจัยนั้น ๆ ได้ ปัจจุบันไม่ว่าจะเป็น หน่วยงานของรัฐ หรือเอกชน โดยเฉพาะสถาบันการศึกษา ก็ได้ให้ความสำคัญถึง คุณภาพของงานวิจัย เป็นอย่างมาก ในการนำโปรแกรมสำเร็จรูป SPSS เข้ามาช่วยในการวิเคราะห์ข้อมูล จะสามารถทำให้เกิดความแม่นยำ และรวดเร็วมากขึ้น ซึ่งโปรแกรม SPSS เป็นโปรแกรมสำเร็จรูป ที่มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ในการช่วยคำนวณ ค่าทางสถิติ ต่างๆ ดังนี้
  • สถิติเชิงพรรณนา (Descriptive Statistics) เป็นสถิติที่ใช้ อธิบายถึงกลุ่มประชากร หรือกลุ่มตัวอย่างประชากร ได้แก่ ความถี่ (Frequency) ตัวกลางเลขคณิต (Mean) ฐานนิยม (Mode) มัธยฐาน (Median) ส่วนเบี่ยงเบน มาตรฐาน (Standard Deviation) ความแปรปรวน (Variance) และค่าพิสัย (Range)
  • สถิติเชิงอนุมาน (Inferential Statistics) หรือสถิติเชิง ทดลองสมมติฐาน (Hypothesis Testing) ก็เป็นสถิติที่ ใช้ในการสรุป เพื่อที่จะหาข้อยุติ ว่าสมมติฐานที่ตั้งไว้ เป็นจริงหรือไม่ สถิติประเภทนี้แบ่งออกเป็น
  • สถิติพาราเมตริก (Parametric Statistics) เป็นสถิติที่ ใช้กับกลุ่มประชากร ที่มีการแจกแจง แบบโค้งปกติ และมีมาตรวัดแบบอัตราส่วน (Ratio Scale) หรือ มาตรวัดแบบอันตรภาค (Interval Scale) ตัวอย่าง สถิติประเภทนี้ได้แก่ การทดสอบค่าที (t-test) การวิเคราะห์ ความแปรปรวน ทางเดียว (One-Way Analysis of Variance) การวิเคราะห์องค์ประกอบ (Factor Analysis) และการวิเคราะห์สหสัมพันธ์แบบ เพียร์สัน (Pearson’s r)
  • สถิตินันพาราเมตริก (Nonparametric Statistics) เป็นสถิติที่ใช้กับกลุ่มประชากร ที่มีการแจกแจงแบบ ใดก็ได้และมีมาตรวัด แบบเรียงลำดับ (Ordinal Scale) หรือมาตรวัด แบบนามบัญญัติ (Nominal Scale) สถิติที่จัดอยู่ ในกลุ่มนี้ได้แก่ การทดสอบไคสแควร์ (Chi-Square Test) การทดสอบ ของโคลโมโกรอฟ-สมีร์นอฟ (Kolmogorov-Smirnov One Sample Test) การทดสอบของแมน-วิทนี (Mann-Whitney U Test) และการทดสอบมัธยฐาน (Median Test)

SPSS ย่อมาจาก Statistical Package for the Social Sciences เป็นโปรแกรมสำเร็จรูป ทางสถิติที่เขียนขึ้นมา ตั้งแต่สมัย คอมพิวเตอร์ ส่วนบุคคลยังไม่มี ลักษณะการทำงานของ SPSS ใน รุ่นแรก ๆ ผู้ใช้จะต้องเจาะรูลงบัตร (Punch Card) แล้วส่งบัตรนั้นให้ ผู้คุมเครื่อง ดำเนินการ ประมวลผล ต่อมาเมื่อมีการพัฒนา เครื่องเมนเฟรมคอมพิวเตอร์ โปรแกรม SPSS ก็ได้มีการพัฒนา มาเป็น SPSSX เพื่อความสะดวก แก่การใช้งาน โดยผู้ใช้สามารถ เขียนคำสั่งใน การประมวลผล ด้วยตัวเอง จนกระทั่งปี ค.ศ. 1984 ได้มีการพัฒนา เครื่องไมโครคอมพิวเตอร์ขึ้นมาใช้ โปรแกรม SPSS ก็ได้ถูกปรับปรุง ให้มีความสะดวกและรวดเร็วในการใช้งานกับเครื่องไมโครคอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็น SPSS รุ่น PC ที่เรียกว่า SPSS/PC+ ไมโครคอมพิวเตอร์ รุ่นแรก ๆ ใช้ระบบปฏิบัติการ MS-DOS ซึ่งมีลักษณะ การทำงาน คล้ายกับเครื่องเมนเฟรมคอมพิวเตอร์ ปัจจุบันได้มี การใช้ระบบ ปฏิบัติการ Windows อย่างแพร่หลาย เนื่องจาก ความง่ายและ ความสะดวกในการใช้งาน ประกอบกับ อุปกรณ์ฮาร์ดแวร์ ได้มีความสามารถ ในการประมวลผล ได้เร็วกว่าในยุคแรก ๆ หลายร้อยเท่า โปรแกรม SPSS จึงได้ถูกพัฒนา ให้ใช้งานภายใต้ Windows ที่เรียกว่า SPSS for Windows ขึ้นใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1992

สำหรับองค์ประกอบต่าง ๆ ทั้งหน้าต่าง เมนูคำสั่ง และ ไดอะล็อกบ็อกซ์ (Dialog Box) ของโปรแกรม SPSS for Windows ผู้ใช้สามารถ ทำความเข้าใจ และนำไปใช้งาน ได้ง่าย สะดวก และรวดเร็ว เริ่มตั้งแต่ การเข้าสู่โปรแกรม SPSS for Windows ก็จะเหมือนกับ โปรแกรม ซอฟต์แวร์อื่น ๆ ที่ทำงานภายใต้วินโดว์ โดยการลากเม้าส์ ไปที่รูปไอคอนของ SPSS for Windows แล้วดับเบิ้ลคลิก เครื่องก็จะ ทำการเรียกโปรแกรม SPSS for Windows ขึ้นมาแสดงที่จอภาพ พร้อมใช้งาน ในโปรแกรมนี้จะประกอบด้วยหน้าต่าง หลายชนิดด้วย กัน คือ

  1. หน้าต่างหลักของ SPSS for Windows ประกอบไปด้วย เมนูคำสั่งต่าง ๆ เช่น เมนูคำสั่งการสร้างไฟล์ข้อมูลใหม่ เมนูคำสั่ง การอ่านข้อมูลจากโปรแกรมอื่น เมนูคำสั่งการกำหนดตัวแปร เมนูคำสั่งสถิติที่ต้องการใช้ เมนูคำสั่งการสร้างตาราง และเมนูคำสั่ง การสร้างกราฟ เป็นต้น
  2. หน้าต่าง Data Editor มีไว้กำหนดตัวแปร ใส่ข้อมูล และตรวจสอบความถูกต้อง ของข้อมูลก่อนที่จะนำไป ประมวลผล สำหรับชื่อไฟล์ข้อมูล ที่อยู่ในหน้าต่างนี้ จะอยู่ในตระกูล .SAV หากหน้าต่างนี้ปราศจาก ตัวเลขหรือข้อมูล โปรแกรม SPSS for Windows ก็จะไม่ทำการคำนวณค่าสถิติให้
  3. หน้าต่าง Viewer เป็นหน้าต่างที่แสดงผลจากการ ประมวลผลข้อมูล ซึ่งผู้ใช้สามารถกำหนด หน้าต่างนี้ได้มากกว่าหนึ่ง หน้าต่าง หน้าต่างนี้จัดเก็บผล ของข้อมูลไว้ในตระกูล .LST
  4. หน้าต่าง Syntax Editor ใช้เขียนคำสั่งหรือนำคำสั่งที่มี อยู่แล้วมาทำ การประมวลผลข้อมูล ผู้ใช้สามารถกำหนด ได้มากกว่า หนึ่งหน้าต่าง ส่วนไฟล์คำสั่ง ในหน้าต่างนี้ จะจัดเก็บอยู่ในตระกูล .SPS

    สำหรับขั้นตอนหลัก ๆ ในการใช้โปรแกรม SPSS for Windows มีอยู่ 3 ขั้นตอนด้วยกัน คือ

    ขั้นตอนที่ 1 การนำข้อมูลเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์ (Data Entry) เพื่อการประมวลผล ก่อนอื่นต้องกำหนดตัวแปรและราย ละเอียดที่ต้องการ (Define Variables) ลงในหน้าต่าง Data Editor โดยการคลิกเม้าส์ไปที่เมนูดาต้า (Data) ในหน้าต่างหลักของ SPSS for Windows ก็จะปรากฏไดอะล็อกบ็อกซ์ แล้วกำหนดตัวแปรและ รายละเอียดที่ต้องการวิเคราะห์ หลังจากนั้นก็สามารถพิมพ์ข้อมูลลง ในหน้าต่างนี้ได้ และจัดเก็บไฟล์ข้อมูลนั้นอยู่ในตระกูลของ .SAV

    ขั้นตอนที่ 2 การประมวลผลข้อมูล (Data Processing) ให้เปิดไฟล์ข้อมูล ที่ต้องการประมวลผล ในหน้าต่าง Data Editor ซึ่งจัดเก็บ ไว้ในขั้นตอนแรก แล้วลากเม้าส์ไปคลิก ที่เมนูการคำนวณ ค่าทางสถิติ (Statistics) หรือเมนูการสร้างกราฟ (Graphs) จาก เมนูบาร์ ในหน้าต่างหลักของ SPSS for Windows ไดอะล็อกบ็อกซ์ ก็จะปรากฏขึ้น ต่อจากนั้น ก็เลือกตัวแปร และกำหนดรายละเอียด ที่ ต้องการ แล้วคลิกเม้าส์ไปที่ OK เครื่องก็จะทำการ ประมวลผลตาม ที่ผู้ใช้กำหนดไว้

    ขั้นตอนที่ 3 การแสดงผลข้อมูล ของคอมพิวเตอร์ (Output) โดยผลของข้อมูล จะถูกแสดงที่หน้าต่าง Viewer และจะ ถูกจัดเก็บไว้ ในตระกูลของ .LST

    ถึงแม้ว่าโปรแกรม SPSS for Windows จะเป็นโปรแกรมที่ ใช้ง่าย สะดวก และรวดเร็ว สำหรับงานวิจัย แต่ผู้ใช้ก็ควรมีความรู้ ความเข้าใจถึงเรื่องของ กระบวนการวิจัย และ สถิติที่ใช้ในงานวิจัย ซึ่งสามารถช่วยให้ผู้ใช้ เข้าใจถึงวิธีการใช้โปรแกรมนี้ ได้อย่างถูกต้อง และง่ายขึ้น ดังจะได้กล่าวในครั้งต่อ ๆ ไป

    หนังสือแนะนำ

    1. SPSS Inc., SPSS Base 8.0 for Windows User’s Guide. Chicago: SPSS Inc., 1998.
    2. ธวัชชัย งามสันติวงศ์. SPSS/PC+SPSS FOR WINDOWS. พิมพ์ครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ลินคอร์น, 2538.
AU Intranet Assumption University, Thailand ,Tel.3004543 ext.1315, 3004886